Oorspronkelijk verschenen in Musicmaker #438:

Denied! No Stairway to Heaven.

Met deze woorden wordt Wayne Campbel in de film Wayne’s World vriendelijk verzocht geen “Stairway to Heaven” te spelen in de gitaarwinkel. Geef de winkeleigenaar eens ongelijk, welke beginnend gitarist heeft zich nou niet gewaagd aan deze klassieker in de rock muziek? Afgelopen weken was het nog even spannend of Jimmy Page en consorten hun klassieker überhaupt wel zelf hadden geschreven. Nabestaanden van de in 1997 overleden Randy Wolfe, alias Randy California, bekend van de Engelse rock band Spirit, klaagden de heren van Led Zeppelin namelijk aan. Volgens de nabestaanden zou de intro van “Stairway to Heaven” wel erg veel lijken op het nummer “Taurus” van de band Spirit. Althans, genoeg om een claim van $40 miljoen in te dienen bij het Amerikaans gerechtshof.

Beide bands deelden in 1968, drie jaar voordat Jimmy Page de legendarische intro componeerde, nog het podium tijdens een tournee door Amerika. Het kon dus bijna niet anders dan dat Jimmy Page het nummer van Spirit gehoord zou hebben en als inspiratie gebruikte voor zijn eigen compositie, aldus de nabestaanden.

Volgens de Amerikaanse wet mocht enkel de bladmuziek vergeleken worden, niet de opnamen zelf. Hiervan uitgaande, besloten de Amerikaanse rechters op 23 juni dat plagiaat niet bewezen kon worden. Mede omdat het gebruik van een chromatisch dalende baslijn in de intro een veelgebruikte compositietechniek is. Het nummer staat in a mineur waarbij in feite de baslijn steeds een halve noot daalt, beginnende op te tonica en eindigend op de kleine sext. Dus van a-gis-g-fis-f. Deze techniek resulteert in het dramatische effect dat “Stairway to Heaven” maakt tot de ultieme rock klassieker.

Vele grote componisten in de klassieke muziek maakten hier eeuwen geleden ook al gebruik van. Luister bijvoorbeeld eens naar “Mis in b-mineur” van Bach of Chopin’s “Prelude Op.28 No.4”. Jazzmusici zijn ook fan van de chromatisch dalende baslijn, met als meest bekende voorbeeld wellicht “My Funny Valentine” (Cm-Cm(maj7)-Cm7-Cm6).

In de populaire muziek is de techniek ook veelvuldig terug te vinden. Naast “Stairway to Heaven”, zijn andere bekende voorbeelden “Chim Chim Cher-ee” uit de Disney film Marry Poppins, “Simple Twist of Fate” van Bob Dylan en vele nummers van The Beatles, zoals bijvoorbeeld “Michelle” en “Something”. Bij dit laatste voorbeeld is het niet de bas die daalt maar steeds een andere noot in de akkoordenreeks. Dus van C-Cmaj7-C7-F.

Het is overigens niet de eerste keer dat Led Zeppelin aangeklaagd wordt voor plagiaat. In het verleden hebben ze blueslegende Willie Dixon moeten toevoegen als componist van de hit “Whole Lotta Love”, dit aangezien de tekst letterlijk gekopieerd was van Dixon’s “You Need Love”. Of wat dacht je van “Dazed & Confused”, luister maar eens naar het origineel van folkzanger Jake Holems. Wat dat betreft is het niet heel vreemd dat de nabestaanden van Spirit ook probeerden wat extra geld te verdienen. De advocaat van de nabestaanden heeft aangegeven in hoger beroep te gaan.

 
Kader:

De meest gebruikte toepassing van een chromatisch dalende baslijn is die waarbij de tonica (de laagste noot in het akkoord), of kwint (de vijfde noot in het akkoord), daalt terwijl de rest van het akkoord hetzelfde blijft.

Bij “Stairway to Heaven” daalt de bas, maar veranderen de akkoorden van Am-E+-C-D-Fmaj7 (zie voorbeeld). Door steeds een halve noot te dalen creëer je gemakkelijk een dramatisch effect, als ware het een huilende vrouw.

Leuk detail, het woord chromatisch komt van het oud Griekse woord chroma, dat kleur betekent. Chromatische daling of stijging werd in vroegere tijden niet als harmonisch essentieel beschouwd maar enkel als versiering, oftewel als kleuring van de noten.